110 jaar KNNV Amersfoort e.o.

Jubileumjaar 2021 – de afdeling bestaat 110 jaar

door Arie van den Bremer

Op 21 oktober 1911 werd in Amersfoort een ‘Natuurhistorische Vereeniging’ opgericht, de voorloper van onze afdeling, die zich op 1 november van hetzelfde jaar aansloot bij de (landelijke) ‘Nederlandse Natuurhistorische Vereeniging’.

Die landelijke Natuurhistorische Vereeniging was in december 1901 in Amsterdam opgericht door de vier grote natuurmensen Jac. P. Thijsse, dr. H. W. Heinsius, H. Heukels en E. Heimans. In 1904 maakte de gemeente Amsterdam een plan om het Naardermeer vol te storten met huisvuil. Vanuit de nieuw opgerichte KNNV was dit aanleiding om de Vereniging Natuurmonumenten op te richten, waarmee het Naardermeer behouden bleef als natuurgebied. In 1906 verscheen de eerste Natura, het verenigingsblad dat nog steeds bestaat. In 1951 mocht de vereniging zich Koninklijk noemen.

VIERING 100-JARIG BESTAAN
In 2011 is het 100-jarig bestaan van onze afdeling feestelijk gevierd. Via sponsoren is toen 1.850 euro opgehaald om dat te kunnen doen. Dat geld is besteed aan een jubileumuitgave van De Konvo (nu Natuurkijker), een fotowedstrijd, een natuurdag (de eerste Spetterdag) en een receptie. Deze informatie en nog veel meer is te vinden in een artikel van Wout de Jong in de jubileumuitgave van De Konvo. Toen bleek ook dat archief Eemland in Amersfoort over heel veel interessante informatie in papieren dossiers beschikt.

Jubileumuitgave van De Konvo
De jubileumuitgave van De Konvo is vormgegeven door Kees Quaadgras (voor liefhebbers is er nog een exemplaar beschikbaar). Er is zelfs een speciaal logo ontworpen. In deze De Konvo-special staan artikelen van leden die in het verre verleden ook lid waren, zoals Bart Iping, Wout de Jong, Joop de Wilde en Casper Bottemanne. Verhalen over wandelingen, excursies en meer. Een leuk hoofdstuk is een beschouwing over de natuur in en rond Amersfoort met de titel: Ondergang en wederopkomst van natuurgebieden in onze regio. Het gebied De Schammer was toen net aangelegd, mooi om te zien hoe het er nu bij staat.

Fotowedstrijd
Er is vanwege het 100 jaar bestaan een fotowedstrijd georganiseerd. Dat is een groot succes geworden. De uitvoering was vooral in handen van Wim de Lange. Er was een echte jury en er waren drie geldprijzen, ter waarde van 60, 40 en 20 euro. De foto’s moesten gemaakt zijn in de regio Amersfoort (straal van circa 25 km) na het jaar 2007. De winnende foto was van H.J.J. van de Hoef. Er waren inzendingen van 27 leden, die samen 78 foto’s hadden ingeleverd. Daarvan zijn er na een selectie 24 op panelen geplakt voor een expositie van drie weken in het stadhuis van Amersfoort. Die expositie is geopend door een wethouder van Amersfoort. Na die drie weken hebben die foto’s nog jaren in de bibliotheek in buurtgebouw Antares in Leusden-Zuid gehangen.

Jubileumnatuurwandeling Vlasakkers
Het was voor het eerst dat alle leden gezamenlijk mee konden met een natuurdag. Die was op 4 september 2011.  De locatie werd het militaire terrein De Vlasakkers. Het was een heel geregel met vergunning, parkeren en catering. We kregen een rondleiding van de terreinbeheerder met interessante verhalen over welke organisaties er allemaal oefenden. Toen hadden we nog leden met een keukenwagen. We begonnen met koffie met gebak. De luxe lunch werd verzorgd door Bart Iping en Han Schmidt. Na afloop een drankje.

ACTIVITEITEN IN DE 10 JAAR DAARNA – 2011-2021
We kunnen nu putten uit eigen archieven waaronder onze website. Ik wil een paar opmerkelijke ontwikkelingen even de revue laten passeren. Tien jaar geleden hadden we ca. 100 leden en nu ca. 140. Met name allerlei nieuwe activiteiten in de vereniging hebben daartoe bijgedragen. We memoreren de belangrijkste.

Natuuracademie – publieksactiviteit met korte minicursussen
In 2010 is een samenwerking gestart met het IVN Amersfoort en Het Groene Huis te Amersfoort, met het doel kennis op natuurgebied over te dragen op een groter publiek. Dat heeft tot de zogenaamde Natuuracademie geleid. Elk jaar 10 kleine cursussen, met een avond binnen en (meestal) een ochtend buiten. De docenten waren vaak eigen leden maar kwamen soms ook van ver. Gebleken is dat er voor deze minicursussen veel belangstelling is, hetgeen ook heel wat nieuwe leden opleverde. De Natuuracademie heeft het 10 jaar volgehouden maar moest in 2020 helaas stoppen vanwege de  coronacrisis. De intentie is evenwel om de Natuuracademie weer opnieuw op te starten.

Natuuronderzoekprojecten – samenwerking, verdieping en nieuwe werkgroepen
Tot 2010 werkten de toen bestaande werkgroepen redelijk onafhankelijk van elkaar. Het accent lag op excursies. Via vragen van derden of op eigen initiatief is toen begonnen met vegetatie- en vogelonderzoeken. Eerst onafhankelijk van elkaar maar, passend met de doelstellingen van de KNNV (leren, kennis delen en beleven), is dat langzaam uitgegroeid tot projecten waarin meer werkgroepen samen optrokken. Het leidde zelfs tot nieuwe werkgroepen, zoals vleermuizen, paddenstoelen en waterleven. Alle resultaten van die onderzoeken zijn in fraaie rapporten vastgelegd en te vinden op onze website. Daarbij lukte het altijd de kosten laag te houden, mede doordat de terreineigenaren bereid waren de kosten voor het drukken van de rapporten op zich te nemen. Het is een uitdaging geworden om elk jaar weer een locatie te vinden die voor alle werkgroepen interessant is. Zo waren er bij de Modderbeek weinig paddenstoelen en was er veel waterleven, en op golfbaan De Hoge Kleij was het net andersom.

Spetterexcursies – jaarlijkse excursie voor de hele afdeling
De natuurexcursie in het jubileumjaar op de Vlasakkers was aanleiding om iets dergelijks jaarlijks te doen. Het kreeg de naam Spetterexcursie omdat het op de Vlasakkers destijds spetterde van de regen. Elk jaar was het een prachtige dag waaraan gemiddeld 25 leden deelnamen. Hoogtepunten waren de Steenfabriek in Wijk bij Duurstede, Fort Everdingen in Everdingen, natuurgebied de Moerputten bij Den Bosch en het Leersumse veld. Koffie met gebak en de lunch waren andere hoogtepunten. We hebben nog goede herinnering aan onze cateraars Han Schippers en Bart Iping. Met een Ford-busje met toestemming van Staatsbosbeheer 1 km het bos in. Zitten op de grond of plastic zak. Ook is opvallend dat het na de Vlasakkers altijd mooi weer is geweest.

Samenwerking met IVN – en De Natuurkijker
Door de landelijke KNNV werd in 2015 gezocht naar samenwerkingsmogelijkheden met het IVN op lokaal niveau. We hebben toen met IVN Amersfoort op bestuurlijk niveau een paar keer overlegd over wat de toegevoegde waarde voor de beide organisaties zou kunnen zijn. Uitgangspunt was al gauw dat men koos voor het behoud van ieders eigen identiteit. Er kwamen twee winstpunten naar voren. De een was het delen van menskracht voor het financieel beheer door Casper Bottemanne en de ander was een nieuw gemeenschappelijk nieuwsblad met redactieleden uit beide organisaties. De KNNV kende tot eind 2015 het blad De Konvo. Via een prijsvraag kreeg het nieuwe gezamenlijke blad de naam De Natuurkijker. Eind 2017 is de redactie door Kees Quaadgras overgedragen aan een redactie-commissie bestaande uit Kees de Heer, Marian Marseille en Olaf-Jan van Gerwen. Leden van zowel KNNV als IVN leveren regelmatig kopij aan.

WNA-Natuurlezingen – elke maand een interessante publiekslezing
De Werkgroep Natuurlezingen Amersfoort bestaat sinds 1990 en organiseert gratis te bezoeken natuurlezingen voor alle belangstellenden, in de periode september tot en met april, elke eerste dinsdag van de maand. De lezingen worden gegeven in het Centrum voor Natuur en Milieu Educatie ‘Het Groene Huis’ in Amersfoort. De gemeente Amersfoort stelt Het Groene Huis gratis beschikbaar. De werkgroep bestaat op dit moment (2021) uit leden van de volgende organisaties: Instituut voor Natuureducatie (IVN) Amersfoort, Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) Amersfoort, Vogelwacht Utrecht en de Gemeente Amersfoort. Onze afdeling wordt vertegenwoordigd door Kees van Wegen. De lezingen zijn steeds weer een groot succes.

Nieuwe website – voor nieuws, rapporten en werkgroepen
De landelijke KNNV heeft in 2020 een nieuwe centrale website gebouwd, met voor elke afdeling een eigen gedeelte. Voordeel is dat alle afdelingen met dezelfde structuur werken, dat nieuws en rapporten overzichtelijk gedeeld kunnen worden en dat afdelingen elkaar ook kunnen ondersteunen. Elke werkgroep heeft nu een eigen pagina.

Materialen – voor de werkgroepen
In de afgelopen tien jaar zijn er voor het eerst materialen aangeschaft om te gebruiken bij onderzoek in het veld of tijdens cursussen en lessen. Voorbeelden zijn tien binoculairs, een nachtvlinderemmer, 5 Heukels’ FLORA boeken, en kleine hulpmiddelen voor o.a. de watergroep en determinatiewerkzaamheden binnen.

Tot slot
De periode tussen 2011 en 2021 is niet ongemerkt voorbij gegaan. Dat de vereniging goed bezig is, is zoals eerder gezegd, ook te merken aan het aantal leden dat is gegroeid van ca. 100 naar ca. 140 leden. In de corona tijd hebben we het veldwerk zo goed mogelijk voortgezet, en ook online via Zoom, via de nieuwsbrief en in app-groepen contact gehouden.

Vanaf nu kunnen we elkaar weer makkelijker ontmoeten, en dat doen we o.a. tijdens de ledenavond op 28 september in het Groene Huis.